წყალტუბო: მიტოვებული სანატორიუმები, რადონის აბაზანები და პრომეთეს მღვიმე

დასავლეთ საქართველოში არის ადგილი, რომლის ერთი სიტყვით აღწერა ძნელია. წყალტუბო ერთდროულად არის ათასწლოვანი ისტორიის მქონე ბალნეოლოგიური კურორტი, განსაცვიფრებელი ღია სივრცის არქიტექტურული მუზეუმი და იმერეთის საუკეთესო ბუნებრივი ღირსშესანიშნაობებზე გასასვლელი საბაზო პუნქტი. აქ მოდიან რადონის აბაზანებისთვის, საბჭოთა სანატორიუმების ნანგრევებისთვის, პრომეთეს მღვიმისთვის და იმ განსაკუთრებული შეგრძნებისთვის, რომელიც გიჩნდება, როდესაც პარკში დადიხარ, სადაც ოდესღაც სტალინი ისვენებდა, ახლა კი მაგნოლიები ყვავის და ჩიტები მღერიან.

მოკლე ისტორია: სიძველიდან საბჭოთა სამოთხემდე

წყალტუბოს სამკურნალო წყაროები ადამიანებს ღრმა სიძველიდან აქვთ ცნობილი — პირველი ხსენება VII საუკუნით თარიღდება. XII–XIII საუკუნეებში ქართველი მემატიანეები უკვე წერდნენ ამ ადგილის სამკურნალო რეპუტაციის შესახებ. ადგილობრივი მინერალური წყლების სერიოზული შესწავლა მხოლოდ XIX საუკუნეში დაიწყო.

გარდამტეხი მომენტი XX საუკუნის 20–30-იან წლებში დადგა, როდესაც საბჭოთა ხელისუფლებამ კურორტის განვითარება ინტენსიურად დაიწყო. გადამწყვეტი როლი თავად იოსებ სტალინმა ითამაშა: კრემლის ექიმებმა მას ზურგისა და ფეხების სამკურნალოდ რადონის აბაზანები დაუნიშნეს, ის ჩამოვიდა — და შედეგმა მოახდინა შთაბეჭდილება. ამის შემდეგ ქალაქი საბჭოთა კავშირის მთავარ საკურორტო ცენტრად გადაიქცა.

1951 წელს შემუშავდა მასშტაბური გენგეგმა: წყალტუბო მკაფიოდ დაიყო ბალნეოლოგიურ, სანიტარულ და საცხოვრებელ ზონებად. 1950–70-იან წლებში აქ მოქმედებდა 22 სანატორიუმი და 9 აბანო მინერალური წყაროებით. პოპულარობის პიკზე ქალაქში დღეში ოთხი მატარებელი ჩამოდიოდა მოსკოვიდან — სპეციალური პირდაპირი რეისები დამსვენებლებისთვის. სტალინისთვის პირადი საბანაო შენობა ააგეს — სახელგანთქმული №6 აბანო.

1991 წელს საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ კურორტი თითქმის მყისიერად დაიცალა. სანატორიუმები დაიხურა, ნაწილში აფხაზეთიდან გადმოსახლებულებმა შეაფარეს თავი. გრანდიოზული შენობები ნელ-ნელა ინგრეოდა, ტყე ეკავებოდა და იმ „მიტოვებულ ადგილებად" იქცეოდა, რომლებისთვისაც დღეს მსოფლიოს მასშტაბით ათასობით ტურისტი მოდის წყალტუბოში.

წყალი, რომელსაც მსოფლიოში ანალოგი არ აქვს

წყალტუბოს მთავარი ღირებულება არც არქიტექტურაა და არც ისტორია — არამედ წყალი. ადგილობრივი წყაროები უიშვიათეს ტიპს განეკუთვნება: სუსტად რადიოაქტიური რადონის, ქლორიდ-სულფატური, ნატრიუმ-მაგნიუმ-კალციუმის თერმული წყლები. წყლის ტემპერატურა წყაროებიდან გამოსვლისას დაახლოებით 33–35°C-ია — ანუ ადამიანის სხეულის ტემპერატურასთან თითქმის ემთხვევა, რაც პროცედურებს განსაკუთრებით კომფორტულს ხდის.

წყალტუბოს რადონის აბაზანები პირველ რიგში ნაჩვენებია სახსრების, ხერხემლისა და საყრდენ-მამოძრავებელი სისტემის დაავადებებში — სწორედ ამისთვის ჩამოდიოდა სტალინი და სწორედ ამისთვის მოდის დღეს ასობით ათასი ადამიანი. სამკურნალო კურსი ჩვეულებრივ 10–15 პროცედურას მოიცავს, თითო 10–15 წუთი ხანგრძლივობით.

მთავარ მოქმედ სამკურნალო ცენტრად რჩება №6 წყაროზე ბალნეოლოგიური კომპლექსი — ის ისტორიული ობიექტი, სადაც თავის დროზე სტალინი იბანავებდა.

მნიშვნელოვანი: რადონის აბაზანებს აქვს უკუჩვენებები. პროცედურების დაწყებამდე აუცილებლად გაიარეთ კონსულტაცია ექიმთან.

სანატორიუმები: სტალინური ამპირი ჯუნგლების მოსახვევში

თუნდაც სამკურნალოდ კი არ ჩამოხვიდეთ წყალტუბოში, ქალაქი მაინც არ გაგიშვებთ — მისი არქიტექტურული მოჩვენებების წყალობით. ცენტრალური კურორტული პარკის გარშემო სტალინური ამპირის ეპოქის ათობით სანატორიუმია, რომელთა უმეტესობა დღეს მიტოვებულია.

დამოუკიდებლად სათვალთვალო ყველაზე ცნობილი ობიექტები:

სანატორიუმი „მედეა" — ერთ-ერთი ყველაზე ხელმისაწვდომი: ღობე და დაცვა არ არის, შეგიძლიათ შეხვიდეთ და სართულებზე დაიაროთ.

სანატორიუმი „მეტალურგი" — გარშემო ახლა მჭიდრო ტყეა. ლამაზი კარიბჭე, ნაწილობრივ დასახლებული.

სანატორიუმი „შახტიორი" და „იმერეთი" — მონუმენტური შენობები, თითოეული მინიმუმ ერთი საათის დათვალიერებას იმსახურებს.

№6 აბანო („სტალინის აბანო") — ლეგენდარული ობიექტი, დამოუკიდებელი შენობა საკუთარი ისტორიით.

წყალტუბოს შესახებ მთავარი შეცდომა ის არის, რომ ქალაქი სრულად მიტოვებულია. ასე არ არის. ნანგრევებთან ერთად აქ მოქმედებს რეკონსტრუირებული წყალტუბო სპა რეზორტი, ახალი სასტუმროები, რესტორნები და კაფეები.

რა ვნახოთ მახლობლად: ბუნებრივი სასწაულები ერთი საათის გზაზე

წყალტუბო იდეალური საბაზო პუნქტია დასავლეთ საქართველოს გასაცნობად. სულ 9 კმ-ში მდებარეობს ქუთაისი — კოლხეთის უძველესი დედაქალაქი, გელათისა და მოწამეთის მონასტრებით. 30–40 კმ-ის რადიუსში კი მსოფლიო მნიშვნელობის რამდენიმე ბუნებრივი ობიექტია.

პრომეთეს მღვიმე — წყალტუბოდან დაახლოებით 20–25 კმ-ში. საქართველოს ერთ-ერთი უდიდესი მღვიმე მიწისქვეშა ტბითა და საავანო მარშრუტებით.

მარტვილის კანიონი — ფირუზისფერი წყლის მქონე კანიონი, სადაც პირდაპირ კლდეების შუა ნავით სეირნობა შეიძლება.

ოკაცეს კანიონი — ხეობაზე გადაჭიმული ჩამოკიდებული ხიდები დაუვიწყარი ხედებით.

საატაფლიას ნაკრძალი — ქვაში შემონახული დინოზავრების კვალი და კიდევ ერთი მღვიმე.

თეთრი მღვიმე — წყალტუბოს ცენტრიდან სულ 2 კმ-ში, აღმოსავლეთით.

ყველა ამ ობიექტს ერთი საერთო აქვს: საკუთარი ტრანსპორტის გარეშე მათი მონახულება ძალიან გაუხერხებელია.

როგორ ჩავიდეთ და რატომ არის მანქანის დაქირავება საუკეთესო არჩევანი

წყალტუბო თბილისიდან 230–245 კმ-შია, ქუთაისიდან კი — დაახლოებით 9–10 კმ. მანქანით თბილისიდან 2,5–3 საათი გზაა: გზა კარგი ხარისხისაა, სერპანტინი შედარებით ცოღაა.

თბილისიდან საზოგადოებრივი ტრანსპორტით: მარშრუტი დიდუბის ავტოსადგურიდან ქუთაისამდე, შემდეგ — №34 ავტობუსი ან №30 მარშრუტი წყალტუბომდე (ყოველ 20–30 წუთში).

თუ ნამდვილად გინდათ რეგიონი ნახოთ — პრომეთეს მღვიმე, კანიონები, მონასტრები — მანქანის დაქირავება პრაქტიკული აუცილებლობა ხდება. დაქირავებული მანქანა საშუალებას გაძლევთ თავად დაგეგმოთ მარშრუტი: დილით — პრომეთეს მღვიმე, შუადღეს — მარტვილის კანიონი, საღამოს — სეირნობა ქუთაისში. ჯავშანი — mydrive.club. პარკინგი წყალტუბოში თავისუფალი და უფასოა.

პრაქტიკული ინფორმაცია

სად დავრჩეთ. წყალტუბოში არის როგორც სამკურნალო პროგრამების მქონე მოქმედი სანატორიუმები, ასევე ჩვეულებრივი სასტუმროები და გესტჰაუსები. ბევრად ფართო სასტუმრო ბაზა ქუთაისშია — 10 წუთის სავალი გზა.

როდის ვეწვიოთ. საუკეთესო დრო — აპრილიდან ოქტომბრამდე. ზამთარი კურორტზე გაცილებით მშვიდია, მაგრამ კურორტი მაინც მუშაობს.

წყალტუბოს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი ყოველდღე ღიაა 9:00–18:00, შესვლა — 3 ლარი.

მწერლის ოთია იოსელიანის სახლ-მუზეუმი — უფასო შესვლა, სარდაფში ღვინის დეგუსტაცია.

სტალინის აგარაკი — წყალტუბოში მდებარეობს და ღიაა მოსანახულებლად.

კაფე „მაგნოლია" — 1950-იანი წლების ისტორიული შენობა, 2019 წელს რეკონსტრუქციამდე გავლილი.

მოკლედ

წყალტუბო ტურისტული ადგილების ჩვეულებრივ კატეგორიებში ვერ ჯდება. ეს ადგილია, სადაც ისტორია პირდაპირ კედლებიდან ამოდის, სადაც წყალი ნამდვილად კურნავს და სადაც პარკის ყველა მოხვევა რაღაც მოულოდნელს ხსნის. ერთი დღეც კი საკმარისია გასაგებად: მეორე ვიზიტი გარდაუვალია.