შაორის ტბა: რაჭის განძი, რომელიც საკუთარი თვალით უნდა ნახო

თუ შაორის ტბაზე არ გსმენია — უბრალოდ რაჭაში ჯერ არ ყოფილხარ. და ეს ნამდვილად ღირს გამოსწორება. სწორედ აქ, წიწვოვანი ტყეებისა და ალპური მდელოების გულში, სადაც მთის ჰაერი პიტნითა და აზალიით არომატებს, ხოლო კავკასიონის ქედი მოჩვენებასავით ირეკლება წყალში — მდებარეობს ერთ-ერთი ყველაზე მშვენიერი კუთხე საქართველოში.

შაორი ის ადგილია, სადაც რაჭა ყველაზე თავისუფლად სუნთქავს: ტურისტული ავტობუსების, რიგებისა და ხმაურის გარეშე. მხოლოდ შენ, მანქანა, მთის გზა და ტბა, რომელიც ნაკერალის უღელტეხილის შემდეგ უეცრად გიხსნება — ლურჯი და მწვანე, მთელი თავისი სილამაზით.

რა არის შაორის ტბა და რატომ არის ხელოვნური

სიზუსტისთვის — შაორი წყალსაცავია. იგი შეიქმნა 1950-იან წლებში შაორის ჰიდროელექტროსადგურის ასაშენებლად მდინარე რიონის აუზში. სადგური დღემდე მუშაობს და საქართველოში ყველაზე მაღალწნევიანი ჰესია — წელიწადში დაახლოებით 149 მლნ კვტ·სთ ელექტროენერგიას გამოიმუშავებს.

მაგრამ ხელოვნური წარმოშობა სილამაზეს ვერ ართმევს. ათწლეულების განმავლობაში წყალსაცავი მთის ლანდშაფტის სრულფასოვანი ნაწილი გახდა: ნაპირები ტყით დაიფარა, წყალში თევზი გამოჩნდა, ხოლო ზემოდან დანახული წყალსაცავის ფორმა — ორკუდიანი ზღვის არსების — შეუცვლელ ხასიათს ანიჭებს მას.

რიცხვებიც შთამბეჭდავია: სიგრძე — 7,1 კმ, მაქსიმალური სიგანე — 2,7 კმ, მაქსიმალური სიღრმე — 14,5 მ. წყლის მთლიანი მოცულობა — დაახლოებით 90 მლნ კუბური მეტრი. შაორი ქვემო რაჭის რეგიონის უმსხვილესი წყლის ობიექტია.

ტბას ნაკერალის მთის ქედი ეკვრის, რომლის ფერდობები მკვრივი წიწვოვანი და შერეული ტყეებითაა დაფარული — ზემოთ კი ალპური მდელოები იწყება. ადგილს თავისი მიკროკლიმატი აქვს: ველში +30-ც რომ იყოს, ტბასთან ყოველთვის გრილია — ზოგჯერ კი ნამდვილად ცივიც. თბილი ტანსაცმელი ნუ დაგავიწყდება.

რა ვქნათ ტბაზე

ყველაზე ბუნებრივი — და ყველაზე მომხიბვლელი. წყალსაცავზე ორი ხიდია გადებული. ერთ-ერთიდან მოჩანს კავკასიონის თოვლით დაფარული მწვერვალები. ტბა სხვადასხვა კუთხიდან სრულიად განსხვავებულად გამოიყურება: ხიდიდან — ლურჯი და მშვიდი, ნაპირთან — მუქი მწვანე და ცოცხალი.

განსაკუთრებით ლამაზია აქ გაზაფხულზე, როდესაც ფერდობებზე აზალია ყვავის, და შემოდგომაზე — როდესაც ტყის ოქრო და ალისფერი წყალში ირეკლება.

შაორის ნაპირებზე რამდენიმე პატარა სანაპირო ზონაა. ზაფხულში შეიძლება ბანაობა — წყალი გრილია, მაგრამ განმახალისებელი. შეიძლება პიკნიკი ნაპირზე, სოკოსა და კენკრის კრეფა ტყეში. ადგილი თითქმის ხელუხლებელია, ინფრასტრუქტურა მინიმალურია — ეს სწორედ მისი ღირსებაა, თუ სიჩუმეს აფასებ.

მეთევზეებიც გახარებულები წავლენ: ტბა თევზით მდიდარია. ადრეული დილა წყლის პირას — ერთ-ერთი საუკეთესო გზა ამ კუთხეში დროის გასატარებლად.

მთა ცხრაჯვარი: ცხრა ჯვარი ღრუბლებს ზემოთ

თუ შაორი ამ მარშრუტის თვალია, ცხრაჯვარი მისი სული.

ტბიდან არც ისე შორს, ზღვის დონიდან 1565 მეტრ სიმაღლეზე, დგას მთა სახელად ცხრაჯვარი. სწორედ ამდენი — ცხრა — რკინის ჯვარია მის მწვერვალზე დამონტაჟებული, სხვადასხვა ომში დაღუპულთა ხსოვნის საპატივცემულოდ. ჯვრების გვერდით — ძველი ეკლესიის ნანგრევები, რომლის ზუსტი ასაკი ვერავინ იტყვის.

მთამდე გზა ნაკერალის უღელტეხილიდან მიდის. მანქანით შეიძლება დაახლოებით ერთი კილომეტრის მიახლოვება, შემდეგ — ფეხით ტყეში: კიდევ ორიოდე კილომეტრი. ბილიკი გადის კოლხური სვიის, პიტნის, ოხრახუშისა და მთის ლავანდის გავლით. წვეროსთან ახლოს — ყველაზე კლდოვანი და ციცაბო მონაკვეთი, სადაც ქვის საფეხურებზე ასვლა მოგიწევს. მაგრამ ეს ღირს.

ცხრაჯვარის მწვერვალიდან 360-გრადუსიანი პანორამა იხსნება: იმერეთის ველი, ტყიბულის წყალსაცავი, კავკასიონის ქედები — ყველაფერი ერთდროულად, თითქოს უზარმაზარ რუკაზე. ადგილის ენერგეტიკა განსაკუთრებულია. აქ ჩუმად გინდა დგომა.

პარკინგიდან მწვერვალამდე — დაახლოებით 30–40 წუთი ერთი მიმართულებით. საჭიროა მყარი, არასრიალა ფეხსაცმელი. ნისლიან ამინდში ან წვიმის შემდეგ ბილიკი სრიალა ხდება — ამის გათვალისწინება აუცილებელია.

სიახლოვეს: ნიკორწმინდა და ამბროლაური

შაორზე გავლილი მარშრუტი ბუნებრივად ერწყმის რაჭის სხვა ღირსშესანიშნაობებს.

ნიკორწმინდა — XI საუკუნის ტაძარი, აგებული გაერთიანებული საქართველოს პირველი მეფის, ბაგრატ III-ის დროს. ამბროლაურიდან დაახლოებით 14 კმ-ში მდებარეობს. ფასადისა და გუმბათის ქვაზე კვეთა დგინდება პირველი მშენებლობიდანვე, შიგა მხატვრობა — XVI საუკუნიდან. ეს ერთადერთი ტაძარია რაჭაში საქართველოს „ოქროს ხანის" ეპოქიდან — და ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე ლამაზი.

ამბროლაური — პატარა, სასიამოვნო ქალაქი, რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. აქ მზადდება ცნობილი რაჭული ღვინო — ხვანჭქარა. ადგილობრივ ბაზარზე სვრინდა სულგუნი, ახალი ყველი და სახლობრივი ნამცხვრები ელის — ისეთი, როგორსაც ქალაქში ვერ ნახავ. სიონის ნაპირას სეირნობა კი ამ ყველაფრის სათანადო დასრულებაა.

როგორ მივიდეთ შაორის ტბაზე: მანქანა სავალდებულოა

პირდაპირი პასუხი: მანქანის გარეშე აქ მისვლა მართლა უხერხულია.

ტბა ორი რეგიონის — იმერეთისა და რაჭის — საზღვარზე მდებარეობს, ფორმალურად რაჭა-ლეჩხუმის ფარგლებში. ქუთაისიდან შაორამდე — დაახლოებით 50 კმ ტყიბულის გავლით. ახლოს ჟღერს, მაგრამ ნაკერალის უღელტეხილზე გამავალი მთის გზა მინიმუმ 1,5 საათს იღებს. თბილისიდან — დაახლოებით 5 საათი.

საზოგადოებრივი ტრანსპორტი არსებობს, მაგრამ არარეგულარულია. მარშრუტკები დადიან ქუთაისიდან ტყიბულამდე, შემდეგ — სიტუაცია გაურკვეველია. ამაზე დამოკიდებულება არ ღირს.

ტაქსი — სამუშაო ვარიანტია, მაგრამ ძვირი: წასვლა-დაბრუნება, ლოდინი ტბასთან და ჩასვლა ღირსშესანიშნაობებთან — ეს ყველაფერი თანხაში კარგად ეტყობა.

მანქანის დაქირავება — საუკეთესო არჩევანი. ეს არა მხოლოდ მოხერხებულობაა, არამედ სულ სხვა ფორმატის მოგზაურობა: მიდიხარ როდის გინდა, ჩერდები სად გინდა, არავის ელოდები. ნაკერალის გზა თავისთავად სანახაობაა: სერპანტინი უფსკრულზე, ტყეში ჩამოწოლილი ნისლი, ხედები, რომლებიც სუნთქვას გაკრავინებს. დაქირავებული მანქანით შეგიძლია სპონტანურად გადახვიო ცხრაჯვარისკენ, ტბაზე მზის ჩასვლამდე დარჩე, ნიკორწმინდა მოინახულო და საღამოს ამბროლაურში ხვანჭქარა დალიო.

მანქანის გაქირავება საქართველოში ხელმისაწვდომია ყველა მსხვილ ქალაქში — თბილისში, ქუთაისსა და ბათუმში. ფასები გონივრულია. რეგიონის გზები ჩვეულებრივი მანქანითაც გასავლელია — თუმცა პატარა კროსოვერი ან კარგი კლირენსის მქონე ავტომობილი მეტ კომფორტს მოგცემს.

როდის ჩასვლა ჯობია

მაისი–ივნისი — აზალია ყვავის, ჰაერი სუფთაა, სიმწვანე — კაშკაშა. ერთ-ერთი საუკეთესო დრო.

ივლისი–აგვისტო — თბილა, შეიძლება ბანაობა, საღამოები — გრილი. ტბა ყველაზე ცოცხალია.

სექტემბერი–ოქტომბერი — მთის შემოდგომა შესანიშნავია. ტყე ოქროსა და ანთრაციტისფრად იღვრება, ტბა ყველაფერს ირეკლავს. ფოტოგრაფებისთვის — ოქროს სეზონი.

ზამთარი — ტბა არ იყინება, მაგრამ მთის გზები რთული შეიძლება იყოს. გამოცდილი მძღოლებისთვის შესაფერისი ავტომობილით.

რა წაიღო თან

• თბილი ტანსაცმელი (ზაფხულშიც კი — სავალდებულო)
• მყარი, არასრიალა ფეხსაცმელი, თუ ცხრაჯვარზე ასვლას გეგმავ
• ნაღდი ფული: რაჭაში ბანკომატები და ტერმინალები იშვიათია
• საკვებისა და წყლის მარაგი გზისთვის
• დამუხტული ტელეფონი ოფლაინ რუკებით (Maps.me ან OsmAnd კარგად მუშაობს)

რეზიუმე: რატომ ღირს ჩასვლა

შაორის ტბა „კიდევ ერთი ღირსშესანიშნაობა" არ არის. ეს ადგილია, სადაც საქართველო ფილტრების გარეშე ჩანს: ველური ბუნება, მთის ჰაერი, სიჩუმე და განცდა, რომ რაღაც ნამდვილი იპოვე. განსაკუთრებით — თუ ტბას ცხრაჯვარის ასვლას, ნიკორწმინდის მონახულებასა და ამბროლაურში ხვანჭქარის ჭიქას შეაერთებ.

სრული მარშრუტი — ერთი სავსე დღე ქუთაისიდან ან მოდუნებული ორი — თბილისიდან. მანქანა — აუცილებელია. შთაბეჭდილებები — გარანტირებული.